تنها چند ساعت پس از آنکه آنتروپیک از قابلیت «خواب دیدن» برای عاملهای هوش مصنوعی خود رونمایی کرد، قانونگذاران اروپایی در سوی دیگر جهان مشغول بازنویسی قاعدههای بازی بودند. کشورهای عضو اتحادیه اروپا و نمایندگان پارلمان این اتحادیه روز پنجشنبه پس از ۹ ساعت مذاکره فشرده، بر سر نسخهای سادهشده از قوانین هوش مصنوعی به یک توافق موقت دست یافتند؛ توافقی که اجرای بخشهای کلیدی آن را بهطور چشمگیری به تعویق میاندازد و قیدوبندهای سختگیرانه را برای برخی صنایع کاهش میدهد.
سادهسازی جنجالی قوانین هوش مصنوعی اروپا؛ تسهیل برای کسبوکارها یا عقبنشینی در برابر غولهای فناوری؟
ماریلنا رائونا، معاون وزیر امور اروپایی قبرس که ریاست دورهای شورای اتحادیه اروپا را بر عهده دارد، این توافق را گامی برای حمایت از شرکتها خواند و گفت: «توافق امروز در مورد قوانین هوش مصنوعی، با کاهش هزینههای اداری مکرر، بهطور قابلتوجهی از شرکتهای ما حمایت میکند.» اما درست در نقطه مقابل این روایت رسمی، منتقدان این بازنگری را نشانهای از یک چرخش نگرانکننده میدانند و آن را عقبنشینی اروپا در برابر لابیگری غولهای فناوری ارزیابی میکنند. این توافق موقت که هنوز باید به تصویب نهایی دولتهای عضو و پارلمان اروپا برسد، بخشی از کمپین گستردهتر کمیسیون اروپا برای جراحی مقررات دیجیتال است؛ کمپینی که پس از فریاد اعتراض کسبوکارها از بوروکراسی دستوپاگیر و از دسترفتن توان رقابت با رقبای آمریکایی و آسیایی کلید خورد.
اجرای قوانین هوش مصنوعی برای سیستمهای پرخطر تا دسامبر ۲۰۲۷ به تعویق افتاد
قلب تپنده این توافق بر سر قوانین هوش مصنوعی، یک بازه زمانی ۱۶ ماهه است. بر اساس توافق جدید، ضربالاجل اجرای مقررات مربوط به سیستمهای هوش مصنوعی پرخطر – از جمله سامانههای شناسایی زیستی (بیومتریک)، زیرساختهای حیاتی و حوزه اجرای قانون – از تاریخ ۲ اوت ۲۰۲۶ به ۲ دسامبر ۲۰۲۷ موکول شد. این یعنی شرکتهای فعال در حساسترین لایههای فناوری، بیش از یک سال فرصت بیشتری برای تطبیق با الزامات قانونی پیدا کردهاند. همزمان، در یک پیروزی بزرگ برای بخش صنعت، طرفین توافق کردند که ماشینآلات صنعتی بهطور کامل از شمول قوانین هوش مصنوعی خارج شوند، چرا که این تجهیزات پیشتر تحت پوشش قوانین بخشی خاص خود قرار دارند.
قوانین هوش مصنوعی اروپا با ممنوعیت دیپفیک جنسی از زنان محافظت میکند
در حالی که بخش عمدهای از توافق بر سر قوانین هوش مصنوعی مزه تسهیلگری برای صنعت میدهد، قانونگذاران در یک حوزه مشخص نهتنها عقبنشینی نکردند، بلکه خطقرمزی سختگیرانه ترسیم کردند. بر اساس بند مصوب، هرگونه استفاده از هوش مصنوعی برای تولید تصاویر یا ویدیوهای جنسی بدون رضایت افراد – که به دیپفیکهای جنسی شهرت یافتهاند – از ۲ دسامبر ۲۰۲۶ ممنوع خواهد بود. این تصمیم که مستقیماً در واکنش به جنجالهای اخیر پیرامون محتوای تولید شده توسط چتبات «گروک» ایلان ماسک در پلتفرم ایکس گرفته شد، با استقبال صریح قانونگذاران همراه بود. کیم ون اسپارنتاک، نماینده هلندی پارلمان اروپا، در این باره گفت: «تا پایان سال ۲۰۲۶، همه، بهویژه زنان و دختران، از شر اپلیکیشنهای وحشتناک برهنهساز که بهطور گسترده در بازار اتحادیه اروپا در دسترس هستند، در امان خواهند بود. امروز ما به این شکل از خشونت علیه مردم و کودکان پایان میدهیم.»
الزام واترمارک برای محتوای هوش مصنوعی از دسامبر ۲۰۲۶ اجرایی میشود
در بند دیگری از این توافق بر سر قوانین هوش مصنوعی، الزام به واترمارک یا نشانهگذاری آبی برای تمامی خروجیهای تولیدشده توسط سیستمهای هوش مصنوعی نیز به تصویب رسید. اجرای این الزام نیز از همان تاریخ ۲ دسامبر ۲۰۲۶ آغاز خواهد شد. هدف از این اقدام، افزایش شفافیت و امکان تشخیص محتوای تولیدشده توسط ماشین از محتوای انسانی عنوان شده است؛ چالشی که با پیشرفتهای سرسامآور مدلهای مولد، هر روز پررنگتر میشود.
بازی دوگانه اروپا؛ تسهیل برای رقابت یا قربانیکردن حقوق بنیادین؟
قانون هوش مصنوعی اتحادیه اروپا که نخستین چارچوب جامع جهانی برای تنظیم این فناوری بر اساس سطح ریسک (کم، محدود، پرخطر و ممنوع) محسوب میشود، راه درازی را از پیشنهاد اولیه در سال ۲۰۲۱ تا تصویب نهایی در آگوست ۲۰۲۴ طی کرد. هدف اولیه این قانون بلندپروازانه، چیزی فراتر از تنظیمگری یک فناوری نبود؛ قرار بود سپری باشد برای محافظت از حقوق بنیادین شهروندان، دموکراسی، حاکمیت قانون و پایداری زیستمحیطی. اما توافق موقت جدید نشان میدهد که کفه ترازو حالا بیشتر به سمت رقابتپذیری اقتصادی سنگینی میکند. اروپا میخواهد همزمان هم نوآوری را در آغوش بکشد و هم از ارزشهای بنیادین خود محافظت کند؛ راهرفتن بر لبه تیغی که شاید در نهایت نه فعالان صنعت را راضی نگه دارد و نه مدافعان حقوق دیجیتال را.
