تصویر فروسرخ میانی تلسکوپ جیمز وب از کهکشان مارپیچی میلهای مسیه ۷۷، معروف به کهکشان Squid، اخترشناسان را با یک تناقض بزرگ روبهرو کرده است: سیاهچاله کلانجرم این کهکشان با وجود بلعیدن حجم عظیمی از ماده، در تولید پرتوهای گاما سکوت کرده اما در مقابل، به طرز غیرعادیای ذرات شبحگون نوترینو به فضا پرتاب میکند.
تصویر جیمز وب از کهکشان Squid چه رازهایی را فاش کرد؟
ابزار فروسرخ میانی (MIRI) جیمز وب در کهکشان Squid ساختاری را آشکار کرده که در طولموجهای نور مرئی کاملاً نامرئی است: یک میله مرکزی کاملاً مستقیم و مملو از ستاره که بازوهای مارپیچی بیرونی را قطع میکند. این میله کهکشان Squid توسط نواری روشن به نام حلقه ستارهزا احاطه شده است؛ منطقهای که آهنگ تولد ستارگان در آن به شکل خارقالعادهای بالاست. این تصویر، کهکشان Squid را در فاصله ۴۵ میلیون سال نوری از زمین، در صورت فلکی نهنگ نشان میدهد و از آنجا که ما این کهکشان را از روبهرو تماشا میکنیم، یکی از بهترین میدانهای مطالعه کیهانی را پیش روی دانشمندان گذاشته است.
معمای کهکشان Squid؛ چرا سیاهچاله آن پرتو گاما ندارد؟
در مرکز کهکشان Squid یک هسته کهکشانی فعال قرار دارد؛ سیاهچالهای کلانجرم به وزن ۸ میلیون برابر خورشید که با بلعیدن مواد اطراف، دیسکی داغ و خیرهکننده میسازد. نور تولیدی این فرآیند چنان شدید است که کل کهکشان Squid را تحتالشعاع قرار میدهد. اما نکته شگفتانگیز اینجاست: برخلاف تقریباً تمام سیاهچالههای فعال دیگر، این هیولای کیهانی تقریباً هیچ پرتو گامایی ساطع نمیکند. در عوض، کهکشان Squid به طرز غیرمنتظرهای به یک کارخانه تولید نوترینو تبدیل شده و حجم بالایی از این ذرات شبحگونه را به فضا میفرستد؛ رفتاری که هنوز توضیح قانعکنندهای برای آن پیدا نشده است.
کهکشان Squid در برابر راه شیری؛ مقایسه دو سیاهچاله کلانجرم
سیاهچاله مرکزی راه شیری ما، *Sagittarius A، نیز یک دیسک احاطهکننده دارد، اما آنقدر کماشتهاست که هرگز در رده هستههای فعال کهکشانی طبقهبندی نمیشود. در مقابل، کهکشان Squid با سیاهچاله ۸ میلیون جرم خورشیدیاش، در حال بلعیدن مواد با چنان شدتی است که مرکزش چون فانوسی دریایی در کیهان میدرخشد. ابزار MIRI جیمز وب با نفوذ از میان گاز و غبار فراوان کهکشان Squid، دانههای غبار سردتر را به رنگ آبی نمایان کرده و خطوط نارنجی درخشانی که از مرکز منفجر میشوند نیز چیزی جز تیغههای پراش ناشی از تکنیک لنز تلسکوپ نیستند، نه پرتوهای واقعی این قلمرو غولپیکر.
کهکشان Squid، معمایی بزرگ در همسایگی کیهانی ما
با وجود آنکه کهکشان Squid به عنوان یک کهکشان بزرگ نسبتاً نزدیک و با نمایی تمامرخ، یکی از بهترین سوژههای مطالعه نجومی محسوب میشود، همچنان رازهایی را در دل خود پنهان کرده است. معمای سکوت در پرتوهای گاما و فوران نوترینوها در کهکشان Squid، اخترشناسان را به بازنگری در مدلهای استاندارد رفتار سیاهچالههای فعال واداشته است. این کشف تازه تلسکوپ جیمز وب نشان میدهد که حتی در قلمروهایی که فکر میکنیم به خوبی میشناسیم، طبیعت همچنان شگفتیهایی برای رو کردن دارد. کهکشان Squid حالا نهتنها یک همسایه درخشان در نقشه کیهان، بلکه آزمایشگاهی طبیعی برای آزمودن مرزهای فیزیک اختروشها و ذرات بنیادی است.
جدیدترین اخبار علمی و تکنولوژی
